Spor Bilimlerinde Psikososyal Araştırma Okulu: Araştırma Tasarımı, Ölçek Geliştirme ve İleri Veri Analizi Uygulamaları
-
Etkinliğin Kapsamı

Dört gün olarak planlanan bu etkinlik, spor bilimleri alanında lisansüstü eğitim gören öğrenciler ile kariyerinin erken dönemindeki araştırmacıların psikososyal araştırmaları bilimsel ve yöntemsel açıdan daha nitelikli biçimde planlayabilmelerine katkı sağlamak amacıyla yapılandırılmıştır. Etkinlik kapsamında araştırma probleminin oluşturulmasından veri toplama ve analiz sürecine, ölçme araçlarının değerlendirilmesinden bilimsel raporlamaya kadar araştırmanın temel aşamaları birbirini tamamlayan kuramsal ve uygulamalı oturumlar aracılığıyla ele alınacaktır.

Programın ilk bölümünde bilimsel düşünme ve bilimsel araştırmanın temel özellikleri, araştırma türleri, araştırma probleminin yapılandırılması, araştırma soruları ve hipotezlerin oluşturulması, bilimsel literatüre erişim ve araştırma boşluğunun belirlenmesi konularına yer verilecektir. Katılımcıların araştırma konusu ile problem, amaç, araştırma sorusu ve hipotezler arasında yöntemsel tutarlılık kurabilmeleri üzerinde durulacaktır. Spor psikolojisi ve spor bilimlerindeki güncel psikososyal değişkenler üzerinden örnek araştırma problemleri ve modelleri incelenerek kuramsal ilişkilerin araştırılabilir yapılara dönüştürülmesi sağlanacaktır.

Araştırmanın yöntemsel planlanmasına ilişkin oturumlarda evren ve örneklem kavramları, örnekleme yöntemleri, örneklem büyüklüğünün belirlenmesi ve istatistiksel güç analizi ele alınacaktır. Araştırma tasarımına ve kullanılacak analiz yöntemine uygun örneklem planının oluşturulması örnek araştırma senaryoları üzerinden açıklanacak, güç analizine ilişkin bilgisayar destekli uygulamalar gerçekleştirilecektir. Ayrıca veri toplama yöntemlerinin araştırma amacına göre seçilmesi, veri toplama formunun hazırlanması ve araştırma sürecinde karşılaşılabilecek yöntemsel hatalar üzerinde durulacaktır.

Etkinlik kapsamında araştırma etiği ayrı bir boyut olarak ele alınacaktır. İnsan katılımcılarla yürütülen araştırmalarda gönüllü katılım, bilgilendirilmiş onam, mahremiyet, kişisel verilerin korunması ve anonimleştirilmesi, veri saklama, akademik dürüstlük, yazarlık etiği, intihal, veri uydurma ve veri çarpıtma gibi konular örnek durumlar üzerinden değerlendirilecektir. Böylece katılımcıların araştırmanın yalnızca yöntemsel değil, etik boyutunu da araştırma tasarımının ayrılmaz bir parçası olarak değerlendirebilmeleri amaçlanmaktadır.

Programın önemli bileşenlerinden birini ölçme araçlarının kullanımı, geliştirilmesi ve uyarlanmasına ilişkin psikometrik süreçler oluşturacaktır. Bu kapsamda ölçülecek yapının kavramsal olarak tanımlanması, madde havuzu oluşturulması, uzman görüşü, kapsam geçerliği, pilot uygulama ve ölçme aracının psikometrik özelliklerinin değerlendirilmesine ilişkin temel ilkeler ele alınacaktır. Geçerlik ve güvenirlik kapsamında yapı ve ölçüt geçerliği, iç tutarlılık, test-tekrar test güvenirliği ve bileşik güvenirlik gibi göstergeler üzerinde durulacaktır. Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizlerinin temel mantığı, kullanım amaçları ve analiz çıktılarının değerlendirilmesine ilişkin örnekler incelenecektir. Bu oturumlarda dört günlük etkinlik süresi içerisinde ölçek geliştirme veya ileri psikometrik analizlerde uzmanlık kazandırılması değil; katılımcıların süreçlerin temel mantığını kavramaları, uygun ölçme aracını seçebilmeleri ve raporlanan psikometrik kanıtları eleştirel biçimde değerlendirebilmeleri hedeflenmektedir.

Veri analizi eğitimlerinde kuramsal anlatımın yanı sıra bilgisayar destekli uygulamalara ağırlık verilecektir. Veri setinin oluşturulması ve kodlanması, eksik verilerin ve aykırı gözlemlerin incelenmesi, analiz öncesi varsayım kontrolleri, betimsel istatistikler, iki ve daha fazla grubun karşılaştırılması, parametrik olmayan testler, korelasyon ve regresyon analizleri örnek veri setleri üzerinden ele alınacaktır. Katılımcılar analizleri yalnızca izlemekle kalmayacak; eğiticilerin rehberliğinde uygulayacak, elde edilen çıktıları yorumlayacak ve sonuçların bilimsel metin içerisinde nasıl raporlanacağını değerlendirecektir.

Programın ileri analizlere ilişkin bölümünde yapısal eşitlik modellemesi ile aracılık ve düzenleyicilik modellerinin temel kavramsal yapısı ele alınacaktır. Gözlenen ve örtük değişkenler, ölçüm ve yapısal model ayrımı, doğrudan ve dolaylı etkiler, temel model uyum göstergeleri, aracılık ve düzenleyicilik modellerinin kullanım amaçları ile bootstrap güven aralıklarının yorumlanması örnek modeller üzerinden açıklanacaktır. Bu oturumların amacı katılımcılara kısa süre içerisinde ileri analiz uzmanlığı kazandırmak değil; hangi araştırma sorularında hangi modelleme yaklaşımının kullanılabileceğini kavrama, temel analiz çıktılarını okuyabilme ve sonuçları bilimsel açıdan değerlendirebilme konusunda yöntemsel altyapı oluşturmaktır.

İstatistiksel sonuçların yalnızca anlamlılık düzeyleri üzerinden değerlendirilmemesi amacıyla etki büyüklüğü ve güven aralıklarının yorumlanmasına da yer verilecektir. Katılımcıların p değeri, etki büyüklüğü ve güven aralığı arasındaki farklılıkları kavramaları; bulguların istatistiksel anlamlılığının yanı sıra bilimsel ve uygulamaya yönelik önemini de değerlendirebilmeleri hedeflenecektir. Araştırma bulgularının eleştirel değerlendirilmesine yönelik oturumlarda yanlış analiz seçimi, varsayım ihlalleri, aşırı genelleme, kesitsel araştırmalardan nedensel çıkarım yapılması ve tablo-metin uyumsuzlukları gibi sık karşılaşılan yöntemsel ve raporlama hataları örnek çalışmalar üzerinden tartışılacaktır.

Etkinliğin bilimsel yazım ve raporlama bölümünde bilimsel makalenin temel yapısı, araştırma boşluğunun giriş bölümünde ortaya konulması, yöntem bölümünün şeffaf biçimde raporlanması, bulguların tablo ve metin içerisinde sunulması, tartışma bölümünün literatürle ilişkilendirilmesi, araştırma sınırlılıklarının açıklanması ve sonuçların uygun bilimsel dille ifade edilmesi konuları ele alınacaktır. Bilimsel atıf ve kaynak yönetimi kapsamında dijital kaynak yönetim araçlarının kullanımına yer verilecek; dergi seçimi, makale gönderimi, hakem değerlendirme süreci, revizyon yanıtlarının hazırlanması ve yayın etiği konuları incelenecektir.

Program kapsamında üretken yapay zekâ ve dijital araştırma araçlarının bilimsel araştırma sürecindeki kullanımına da yer verilecektir. Yapay zekâ destekli literatür keşfi, anahtar kelime geliştirme, araştırma sorularının yapılandırılması ve akademik çalışma süreçlerinin desteklenmesine yönelik örnekler ele alınırken; yapay zekâ çıktılarının doğrulanması, uydurma veya hatalı kaynak riski, kişisel ve araştırma verilerinin korunması, akademik etik, şeffaflık ve araştırmacının nihai bilimsel sorumluluğu özellikle vurgulanacaktır.

Etkinliğin öğretim sürecinde etkileşimli anlatım, soru-cevap, örnek olay incelemesi, gösterip yaptırma, bilgisayar destekli uygulama, problem çözme, yöntemsel hata analizi, bireysel çalışma, küçük grup çalışması ve yapılandırılmış akademik geri bildirim yöntemlerinden yararlanılacaktır. Uygulama gerektiren konulara ayrılan süre artırılarak bazı eğitimler birbirini takip eden oturumlar şeklinde yürütülecektir. Böylece katılımcıların yalnızca bilgi edinmeleri değil, öğrendikleri bilgileri örnek araştırma problemleri ve veri setleri üzerinde uygulamaları sağlanacaktır.

Etkinliğin son aşaması katılımcıların aktif üretim yapacağı araştırma tasarımı atölyelerine ayrılacaktır. Katılımcılardan kendi ilgi alanları, tezleri, makale fikirleri veya planladıkları araştırmalar doğrultusunda bir araştırma problemi belirlemeleri; amaç, araştırma sorusu ve/veya hipotezlerini oluşturmaları; hedef evren ve örneklem planını belirlemeleri; araştırmaya uygun veri toplama formu veya ölçme aracı taslağı hazırlamaları ve kullanılacak analiz yöntemlerini gerekçelendirmeleri istenecektir.

Etkinlik sonunda her katılımcının somut ve değerlendirilebilir bir araştırma çıktısı oluşturması hedeflenmektedir. Bu kapsamda her katılımcının en az; araştırma problemi ve amacı, araştırma soruları ve/veya hipotezleri, örneklem planı, veri toplama aracı/formu taslağı ve istatistiksel analiz planını içeren bütüncül bir araştırma taslağı hazırlaması beklenmektedir. Hazırlanan taslaklar etkinliğin son gününde küçük grup çalışmaları ve sunumlar aracılığıyla paylaşılacak; eğiticiler tarafından araştırma probleminin açıklığı, amaç ve hipotezlerin uyumu, örneklem planının uygunluğu, veri toplama aracının araştırma değişkenleriyle ilişkisi, analiz planının araştırma sorularını karşılayabilmesi ve çalışmanın uygulanabilirliği açısından yapılandırılmış biçimde değerlendirilecektir. Katılımcılara taslaklarını geliştirmelerine yönelik bireysel ve grup geri bildirimi sağlanacaktır.

Böylece etkinliğin başarısının yalnızca katılımcı memnuniyeti veya öznel kazanım ifadeleri üzerinden değil, etkinlik sonunda ortaya konulan somut akademik ürünler üzerinden de değerlendirilebilmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca etkinliğin başlangıcında ve sonunda gerçekleştirilecek değerlendirmeler yoluyla katılımcıların araştırma yöntemleri ve veri analizi konularındaki bilgi düzeylerindeki değişimin izlenmesi planlanmaktadır.

Etkinliğin hedef kitlesini spor bilimlerinin farklı alt alanlarında yüksek lisans ve doktora öğrenimine devam eden öğrenciler ile kariyerinin erken dönemindeki genç araştırmacılar oluşturmaktadır. Antrenörlük eğitimi, beden eğitimi ve spor öğretmenliği, spor yöneticiliği, rekreasyon, egzersiz ve spor bilimleri ile hareket ve antrenman bilimleri gibi farklı alanlardan katılımcıların bir araya getirilmesiyle disiplinlerarası bir öğrenme ortamı oluşturulacaktır. Farklı üniversite ve coğrafi bölgelerden katılımın gözetilmesi yoluyla katılımcılar arasında akademik etkileşimin ve kurumlar arası bilimsel iletişimin geliştirilmesi desteklenecektir.

Etkinlik sonucunda katılımcıların bilimsel araştırma sürecini bütüncül biçimde değerlendirebilmeleri, araştırma problemine uygun yöntemsel kararlar verebilmeleri, temel istatistiksel analizleri uygulayabilmeleri, ileri analiz yaklaşımlarının temel mantığını ve kullanım alanlarını kavrayabilmeleri, bilimsel çalışmalarda kullanılan ölçme araçlarının psikometrik özelliklerini değerlendirebilmeleri ve araştırma sonuçlarını bilimsel raporlama standartlarına uygun biçimde ifade edebilmeleri hedeflenmektedir. Etkinlikte oluşturulan araştırma taslaklarının daha sonraki süreçte yüksek lisans veya doktora tezlerine, bilimsel makalelere, kongre bildirilerine ya da proje önerilerine dönüştürülebilecek bir başlangıç oluşturması beklenmektedir.

Bu kapsamıyla etkinliğin, spor bilimleri alanındaki genç araştırmacılara yalnızca kuramsal bilgi sunan kısa süreli bir eğitim olmasının ötesinde, araştırma fikrini bilimsel olarak yapılandırma, yöntemsel karar verme, veri analizi sonuçlarını değerlendirme ve somut bir araştırma planı geliştirme deneyimi kazandıran uygulama ağırlıklı bir araştırma okulu niteliğinde gerçekleştirilmesi amaçlanmaktadır.

Spor Bilimlerinde Psikososyal Araştırma Okulu: Araştırma Tasarımı, Ölçek Geliştirme ve İleri Veri Analizi Uygulamaları